Kahramanmaraş Ağzında Acımık Süpürgesi Akademik Kayıtta

Burak Telli ve Büşranur Aslan'ın hazırladığı "Kahramanmaraş Ağzından Derleme Sözlüğü'ne Katkılar-2" başlıklı çalışma, 30 Aralık 2023'te Asya Studies dergisinde yayımlandı. Çalışmada acımık süpürgesi, yörede kullanılan eşya adları arasında yer alıyor. Kayıtta kelime, acımık denilen bitkiden yapılan süpürge olarak tanımlanıyor.

Araştırmada süpürgenin kullanıldığı yerler ahır, avlu, merdiven ve kapı önü olarak sıralanıyor. Bitkisel malzemeden hazırlanan bu geleneksel temizlik aracı, evin dış bölümlerinin temizliğinde başvurulan eşyalar arasında gösteriliyor.

Çalışma, süpürgenin sap uzunluğunu, bağlanma biçimini ve hazırlanma aşamalarını ayrıntılı biçimde açıklamıyor. Üretim tekniklerinin tamamının ortaya konabilmesi için ayrıca saha araştırması yapılması gerekiyor.

Bitkiden süpürge yapımı başka yörelerde de var

Türkiye'nin farklı coğrafi bölgelerinde süpürge yapımında kullanılan bitkileri inceleyen bir etnobotanik araştırma da bu konuya ışık tutuyor. 2019-2022 yılları arasında 15 ilde yürütülen saha çalışmasında 120 kişiyle görüşüldü. Sonuçta 32 familyaya ait 69 bitki taksonunun süpürge yapımında kullanıldığı belirlendi.

Araştırmaya göre doğal süpürgeler özellikle avlu, bahçe ve ahır gibi alanların temizliğinde değerlendiriliyor. Ancak bu çalışma, acımık adı verilen bitkinin bilimsel türünü tek başına belirlemiyor.

Bitkinin kimliği henüz belirsiz

Acımık süpürgesine ilişkin sözlük kaydında bitkinin yöresel adı bulunuyor, Latince bilimsel adı ise yer almıyor. Bitki adları bölgeden bölgeye değişebiliyor; aynı bitki farklı yerlerde başka adlarla anılabildiği gibi benzer adlar da farklı bitkiler için kullanılabiliyor. Bu yüzden kısa sözlük açıklamasından yola çıkarak botanik kimlik konusunda kesin bir sonuca varılamıyor.

Bitkinin tanımlanması için örneklerin incelenmesi, yerel kullanımın karşılaştırılması ve botanik kaynaklarla doğrulama yapılması gerekiyor.

Kahramanmaraş ağzındaki eşya adları arasında kaplar, tarım araçları, temizlik malzemeleri ve el yapımı ürünler de bulunuyor. Acımık süpürgesi, sözlüğün 75. sayfasında bu adlandırmalardan biri olarak kayda geçmiş durumda.