Kahramanmaraş'ın Unutulan Mesleği Mazmanlık Kayıtlarda Yaşıyor

Kahramanmaraş'ın geleneksel el sanatlarıyla bağlantılı eski mesleklerden biri olan mazmanlık, göçebe çadırı, kilim, heybe, hayvan yem torbası ve çeşitli kıl dokuma ürünlerinin hazırlanmasını kapsıyor. Kelime, kentin yerel söz varlığı üzerine yapılan bir akademik çalışmada kayıt altına alındı.

Burak Telli ve Büşranur Aslan'ın 2023'te yayımlanan "Kahramanmaraş Ağzından Derleme Sözlüğü'ne Katkılar-1" adlı çalışmasında mazmanlık, geleneksel meslek adları arasında yer alıyor. Mesleğin kentteki tarihî gelişimine dair ayrıntılar ise Kahramanmaraş Ansiklopedisi'ndeki dokumacılık araştırmasında bulunuyor.

Mazmanlığın kapsamı

Araştırmaya göre mazmanlık yalnızca kilim dokumacılığından ibaret değil. Meslek kapsamında göçebe çadırı, haral, heybe, hayvan yem torbası, kolon, kıl yular ve kıl çul gibi ürünler hazırlanıyor.

Bu ürünlerin kullanım alanları da farklı. Heybe ve torbalar eşya taşımada kullanılırken yem torbaları ve yularlar hayvancılıkla ilgili ihtiyaçlara hizmet ediyor. Çadırlar ve örtüler ise geleneksel barınma kültürüyle ilişkilendiriliyor.

Mazmanlar Çarşısı ve Yörük Selim Mahallesi

Kültür ve Turizm Bakanlığının Kahramanmaraş tarihî çarşılarını tanıtımında Mazmanlar Çarşısı; Bakırcılar, Semerciler, Saraçlar ve Demirciler çarşılarıyla birlikte anılıyor. Kahramanmaraş Ansiklopedisi'nin dokumacılık maddesine göre 1900-1930 yılları arasında bu çarşıda 20 mazman bulunuyordu. Araştırmada çarşıdaki dokumacılık faaliyetlerinin 1990'lı yıllara kadar sürdüğü de aktarılıyor.

Aynı ansiklopedi araştırması, Yörük Selim Mahallesi'ni geçmişte kilim ve farklı dokuma ürünlerinin hazırlandığı merkezlerden biri olarak gösteriyor. 1950'li yıllarda bölgede çok sayıda dokuma ustası ve tezgâh olduğu belirtiliyor. Yün ve kıl gibi hammaddeler hayvancılıkla bağlantılı üretimlerden sağlanıyordu.

Dokumacılığın tüm kolları mazmanlık sayılmıyor. Kentte çulfalık, kilimcilik ve abacılık gibi ayrı dokumacılık alanları da vardı.

Üretim koşulları değişti

Araştırmada makineleşme, yerleşik yaşamın yaygınlaşması ve ürünlere yönelik talebin değişmesi, geleneksel üretim alanlarını etkileyen gelişmeler olarak sıralanıyor. Anlatılan bilgiler tarihî dönemleri kapsıyor; bu kaynaklar günümüzde kaç mazman ustasının bulunduğuna ya da mesleğin hangi atölyelerde sürdürüldüğüne dair güncel bir sayı vermiyor.