Maraş Tarhanasının Eski Meslek Adı Halipci Ne Anlama Geliyor

Kahramanmaraş'ın geleneksel tarhana üretimiyle bağlantılı "halipci" sözcüğü, bölgenin eski meslek adları arasında yer alıyor. Akademik çalışmalarda kayda geçen kelime, tarhana mevsiminde İslahiye tarafından gelip yağsız yoğurt ve tuzsuz ayran üreten kişileri anlatıyor.

Burak Telli ve Büşranur Aslan'ın 2023'te Edebî Eleştiri Dergisi'nde yayımlanan "Kahramanmaraş Ağzından Derleme Sözlüğü'ne Katkılar-1" adlı çalışması, kelimeye 583. sayfada yer veriyor. Araştırma, halipciyi geleneksel meslekler ve bunlarla bağlantılı faaliyetler arasında ele alıyor.

Yalnızca tarhana mevsiminde

Sözlük tanımında tarhana mevsimi özellikle belirtiliyor. Bu ayrıntı, kelimenin genel bir süt üreticisini değil, belirli bir dönemde belirli ürünleri hazırlayan kişiyi andığını gösteriyor. Ancak araştırmada halipcilerin çalışma süreleri, üretim miktarları ve hangi tarihler arasında çalıştıkları yer almıyor; bu nedenle mesleğin geçmişteki ekonomik büyüklüğü hakkında kesin bir şey söylenemiyor.

Tanımdaki dikkat çekici nokta, çalışanların İslahiye tarafından gelmesi. Bugün Gaziantep'e bağlı olan İslahiye, Kahramanmaraş'ın güneyindeki yerleşimlerle coğrafi bağlantıya sahip. Kaynakta halipcilerin ticari bir örgütlenmesi ya da meslek birliği bulunduğuna dair bir bilgi geçmiyor.

Maraş tarhanasında yoğurdun yeri

Kültür ve Turizm Bakanlığının Türkiye Kültür Portalı'na göre Maraş tarhanasının temel bileşenleri buğday yarması ve yoğurt. Üretimde önce yarma suyla pişiriliyor, ardından karışıma yoğurt ve isteğe bağlı diğer malzemeler ekleniyor. Yoğurt, doğrudan pişirme aşamasına alınmıyor.

Hazırlanan karışım, çığ adı verilen sergilerin üzerine yayılarak kurutuluyor. Günümüzdeki tarhana üretim yöntemlerinin tamamında halipci adı verilen kişilerin çalıştığına ilişkin bir veri ise bulunmuyor.

Araştırılması gereken konular

Kelimenin akademik kaynakta kayıtlı olması, Kahramanmaraş'ın geleneksel üretim geçmişine dair yeni araştırmalar için başlangıç noktası oluşturuyor. Halipcilerin çalışma biçimleri, kullandıkları araçlar ve mesleğin sonraki dönemlerdeki durumu ise ayrıca incelenmesi gereken konular olarak duruyor.