Maraş Bakırcılığında Ajur Aşı Bakır Üzerine Çizim Demek

Kahramanmaraş bakırcılığında kullanılan "ajur aşı" terimi, bakır levha üzerine çizim yapılması anlamına geliyor. Kelime, mesleğin kendine özgü iş ve işlem adlarından biri olarak kayıt altına alınmış durumda.

Terim, Burak Telli ve Büşranur Aslan'ın 2023 yılında yayımlanan "Kahramanmaraş Ağzından Derleme Sözlüğü'ne Katkılar-1" adlı araştırmasında yer alıyor. Çalışma kentin yerel söz varlığına odaklanıyor ve ajur aşıyı bakır levha üzerine çizim yapma işlemi olarak tanımlıyor.

Araştırmada çizimde kullanılan araçlar, işlemin sırası ya da desenlerin özellikleri ayrıntılı biçimde anlatılmıyor. Bu nedenle ifadenin delme, kesme veya kabartma işlemiyle aynı anlama geldiği söylenemiyor.

Kentteki bakırcılık teknikleri

Kahramanmaraş İl Kültür ve Turizm Müdürlüğünün tanıtımına göre kentte bakır, dövme yöntemiyle şekillendiriliyor. Dövme işlemi çukurlama ve toplama adlı iki yöntemle uygulanabiliyor. Süslemede kabartma ve zımba nakış teknikleri kullanılıyor; motifler çeşitli kalemler ve yardımcı araçlarla hazırlanıyor.

Farklı kaynaklarda anlatılan tekniklerin hepsinin ajur aşı işleminin doğrudan aşaması olduğu söylenemiyor.

Bakırcılar Çarşısı ve ürünler

Kahramanmaraş'ın tarihî çarşıları arasında Bakırcılar Çarşısı da yer alıyor. Kültür ve Turizm Bakanlığının açıklamalarında kentteki bakırcılığın 1950'li yıllardan itibaren üretim ve ticaret bakımından geliştiği belirtiliyor. Tencere, kazan, tepsi, kahve takımı, sürahi, mangal ve çeşitli süs eşyaları üretiliyor; motifler ürünün amacına ve uygulanan tekniğe göre değişebiliyor.

Terimin kullanım alanı

Kahramanmaraş ağzına ilişkin araştırmalarda bakırcılıkla bağlantılı başka kelimeler de bulunuyor. Bakır parçaların birleştirilmesi, şekillendirilmesi, süslenmesi ve parlatılması farklı adlarla tanımlanıyor; ajur aşı bu kelimeler arasında çizim işlemini karşılıyor.

Ajur aşı ifadesinin bugün Kahramanmaraş'taki tüm bakır ustaları tarafından kullanıldığına dair veri bulunmuyor. Kullanım alanlarının ve uygulama ayrıntılarının ortaya çıkarılması için ustalarla yapılacak saha araştırmalarının önem taşıdığı ifade ediliyor.