Kahramanmaraş Ağzında İbibik Kuşuna Çavuş Guşu Deniyor

Kahramanmaraş'ın yöresel konuşmasında ibibik kuşu "çavuş guşu" adıyla anılıyor. Sözcük, kentin hayvan adlarına ilişkin söz varlığını ele alan bir akademik çalışmada yazıya geçirilmiş.

Burak Telli ve Büşranur Aslan'ın hazırladığı "Kahramanmaraş Ağzından Derleme Sözlüğü'ne Katkılar-1" başlıklı çalışma 2023'te Edebî Eleştiri Dergisi'nde yayımlandı. Çavuş guşu maddesi çalışmanın 581. sayfasında yer alıyor ve karşılığı doğrudan "ibibik" olarak veriliyor. Sözcükteki "guşu" biçimi, standart Türkçedeki "kuşu" kelimesinin yerel söyleyişini yansıtıyor.

Çalışma, adlandırmanın nasıl ortaya çıktığına ya da hangi tarihten beri kullanıldığına dair bir etimolojik açıklama içermiyor. Kelimenin Kahramanmaraş'ın bütün ilçelerinde aynı ölçüde kullanılıp kullanılmadığı veya yalnızca bu kentte bilinip bilinmediği de belirtilmiyor. İlçelere göre dağılım ve kelimenin geçtiği konuşma örnekleri de araştırmada yok.

İbibiğin bilimsel adı Upupa epops. Kuş, başındaki belirgin tüy yapısı ve uzun gagasıyla tanınıyor. Akademik sözlük maddesi, bölgedeki güncel ibibik sayısı veya kuşun hangi mahallelerde görüldüğü konusunda bilgi vermiyor; bunun için güncel gözlem kayıtları ve ayrı bir doğa araştırması gerekiyor.

Telli ve Aslan'ın çalışmasında çavuş guşu dışında başka kuş türlerini, kuşların hareketlerini ve yetiştiricilikle ilgili terimleri anlatan sözcükler de var. Çavuş guşu, bunlar arasında doğrudan bir türü adlandıran kelimelerden biri olarak geçiyor.

Haberde kuşu tanıtmak için Wikimedia Commons'taki bir fotoğraftan söz ediliyor. Zeynel Cebeci'nin 17 Mart 2016'da çektiği görüntü, Adana'nın Sarıçam ilçesine bağlı Balcalı bölgesinde kaydedilmiş. Dosya sayfasında kuşun Türkçe adı ibibik, bilimsel adı Upupa epops olarak yazıyor. Fotoğraf Kahramanmaraş'ta çekilmedi; yalnızca temsili olarak kullanılıyor.