Kahramanmaraş Ağzında Takunya Yapan Ustaya Habapçı Deniyor

Kahramanmaraş'ın yerel söz varlığında takunya üreten ustaya "habapçı" deniyor. Sözcük, kentin ağzını inceleyen akademik bir çalışmada eski zanaat adlarından biri olarak yer alıyor.

Burak Telli ve Büşranur Aslan'ın 2023 yılında yayımlanan Kahramanmaraş Ağzından Derleme Sözlüğü'ne Katkılar-1 başlıklı araştırmasının 583. sayfasında habapçı, doğrudan "takunya yapan usta" olarak tanımlanıyor. Bu karşılık, yalnızca hazır ayakkabı satan kişiyi değil, takunyayı üreten zanaatkârı anlatıyor.

Takunya, geleneksel olarak ahşap tabanlı bir ayakkabı türü ve özellikle ıslak zeminlerde kullanılabiliyor. Meslek adı da bu ürünleri hazırlayan ustalarla ilişkilendiriliyor.

Çalışmada neler yok

Araştırmada habapçıların geçmişte Kahramanmaraş'ın hangi çarşısında ya da mahallesinde çalıştığı belirtilmiyor. Sözcüğün bütün takunya ustaları tarafından mı kullanıldığı, yoksa yalnızca belirli üreticileri mi anlattığı konusunda da ayrıntı bulunmuyor.

Kelimenin hangi dönemde kullanıldığına, bugünkü kullanım sıklığına ve kentte bu adla çalışan usta sayısına dair doğrulanmış güncel veri de yok. Bu nedenle habapçılığın Kahramanmaraş'ta tümüyle sona erdiği ya da aynı biçimde sürdüğü söylenemiyor.

Gaziantep örneğindeki üretim bilgileri

Kültür ve Turizm Bakanlığının Türkiye Kültür Portalı'nda Gaziantep takunyacılığı tanıtılıyor. Orada takunya, tabanı tek parça ağaçtan hazırlanan ve ayağa geçirilmesini sağlayan bir üst bölümü olan ayakkabı olarak açıklanıyor. Hamamlar, kasap dükkânları ve fırınlar geleneksel kullanım alanları arasında sayılıyor.

Aynı tanıtımda ceviz, gürgen ve başka ağaç türlerinin kullanılabildiği belirtiliyor. Üretimde uygun ahşabın seçilmesi, kesilmesi ve biçimlendirilmesi, ardından yüzeyin düzeltilmesi gibi aşamalar anlatılıyor. Sonrasında boyama veya süsleme yapılabiliyor; bazı geleneksel örneklerde geometrik ve bitkisel süslemeler görülüyor.

Bu teknik bilgiler Gaziantep zanaatına ait. Kahramanmaraş'taki habapçıların tüm üretim aşamalarının aynı olduğu belgelenmiş değil; ağız araştırmasında da belirli bir ustanın kullandığı araçların listesi yer almıyor.