Maraş File Nakışı 2018'den Beri Coğrafi İşaretle Tescilli

Kahramanmaraş'ın geleneksel el sanatlarından Maraş file nakışı, Türk Patent ve Marka Kurumunun coğrafi işaret sicilinde 341 numarayla kayıtlı. Mahreç işareti türündeki tescil 10 Nisan 2018'de alındı, başvuru ise 21 Nisan 2016'da yapılmıştı. Tescil sahibi Kahramanmaraş Büyükşehir Belediyesi.

Kayıtta ürün, halı, kilim ve dokumalar dışında kalan el sanatı ürünleri grubunda yer alıyor. Nakış, akademik çalışmalarda da belgelenmiş durumda.

Nakışın tekniği

Kültür ve Turizm Bakanlığının Türkiye Kültür Portalı'ndaki anlatıma göre Maraş file nakışının temelinde kumaşın belirli ipliklerinin çekilip çıkarılması var. Sökülen bölümler daha sonra yeniden işleniyor ve nakışın kendine özgü görünümü bu yolla ortaya çıkıyor. Resmî kaynak, nakışın ön ve arka yüzünün aynı göründüğünü de belirtiyor.

Teknik açıklamada ince dokulu, ipekli kumaşların kullanıldığı yazıyor. Mongol ve ipek demor, tercih edilen kumaşlar arasında sayılıyor. İşleme için parlak, sağlam ve fazla kalın olmayan saf ipek iplik seçiliyor, çalışma ince iğnelerle yapılıyor.

Kaynaklar, ip çekme ya da delik işi olan her nakışın Maraş filesi sayılamayacağını vurguluyor. Coğrafi işaret kaydı, belirli üretim özelliklerine sahip geleneksel ürünü tanımlıyor. Bu bilgilerden yola çıkarak bütün Maraş file ürünlerinin aynı renk veya motifle hazırlandığı sonucuna varılamıyor.

Akademik kayıtlardaki yeri

Burak Telli ve Büşranur Aslan'ın 2023'te yayımlanan "Kahramanmaraş Ağzından Derleme Sözlüğü'ne Katkılar-2" başlıklı araştırmasında Maraş filesi, saf ipek kumaş üzerindeki tellerin tek tek çekilmesi ve motiflerin oluşturulmasıyla ilişkilendirilen bir iş olarak anlatılıyor. Bu tanım, resmî coğrafi işaret açıklamalarındaki saf ipek kumaş ve iplik çekme bilgileriyle örtüşüyor.

Mevcut kaynaklarda bugün Kahramanmaraş'ta kaç ustanın Maraş filesi ürettiği, kaç atölyenin çalıştığı ya da yıllık üretim miktarının ne olduğuna dair kesin bir sayı bulunmuyor.