Türkoğlu'nda Kırtmaç Sözcüğü Kökü Yenen Bir Bitkiyi Anlatıyor

Kahramanmaraş'ın Türkoğlu ilçesinde konuşulan yöresel ağızda geçen "kırtmaç" kelimesi, kökü yenilen bir bitkinin adı olarak kayıtlara girdi. Sözcük, ağız araştırmaları kapsamında yapılan bir derlemede yer aldı.

Kayıt, Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi öğretim elemanı Dr. Öğr. Üyesi Esra Kirik'in 2025'te yayımlanan "Kahramanmaraş/Türkoğlu Ağzından Derleme Sözlüğü'ne Katkılar" adlı çalışmasında bulunuyor. Çalışmada kırtmaç, kökü yenilen bir bitki olarak tanımlanıyor.

Anlatımda yağ ve soğan

Kelimenin geçtiği konuşma örneğinde akşam yemeği hazırlığından söz ediliyor. Anlatımda bitkinin temizlendiği, ardından yağ ve soğanla birlikte kullanıldığı anlaşılıyor.

Sözlükte bu bilginin ötesinde ayrıntı yok. Yemeğin eksiksiz tarifi, bitkinin toplandığı mevsim, nasıl ayıklandığı ve pişirme süresi açıklanmıyor. Bitkinin gövde ve yapraklarının yenip yenmediği de belirtilmiyor. Kelimenin Türkoğlu'nda hangi mahallelerde ve ne sıklıkta kullanıldığına dair ayrı bir veri de yer almıyor.

Pazar bitkileri araştırması

Kahramanmaraş'taki geleneksel bitki kullanımı başka bilimsel çalışmalara da konu olmuştu. Yusuf Ziya Kocabaş ve Osman Gedik'in 2016'da yayımlanan "Kahramanmaraş İl Merkezi Semt Pazarlarında Satılan Bitkiler Hakkında Etnobotanik Araştırmalar" adlı çalışması bunlardan biri.

Araştırma 2014-2015 yıllarında yürütüldü. Semt pazarlarında satılan 62 bitki taksonunun etnobotanik özellikleri belirlendi; yerel adları, kullanılan bölümleri ve kullanım amaçları değerlendirildi. Kırtmaç adıyla kaydedilen bitkinin bu 62 taksondan hangisine karşılık geldiği ise doğrulanmış değil.

Bilimsel adı belirlenmedi

Esra Kirik'in çalışmasında kelimenin yöresel anlamı veriliyor, ancak bitkinin Latince adı yer almıyor. Bu nedenle kırtmaç belirli bir botanik türle eşleştirilemiyor. Bitkinin tanımlanması için farklı yörelerdeki benzer isimlerin karşılaştırılması ve botanik uzmanlarının incelemesi gerekiyor. Haberdeki kaynağa göre yalnızca yöresel isme güvenerek doğadan bitki toplamak ve tüketmek güvenli sayılamaz.