Türkoğlu'nda Kor Odunun Adı Kösgâ: Ağız Araştırması Kayda Aldı

Kahramanmaraş'ın Türkoğlu ilçesinde kor hâline gelmiş odun parçasına "kösgâ" deniyor. Sözcük, yöre ağzını inceleyen akademik bir çalışmada, kullanıldığı bir konuşma örneğiyle birlikte kayıt altına alınmış.

Kayıt, Esra Kirik'in 2025 yılında yayımlanan "Kahramanmaraş/Türkoğlu Ağzından Derleme Sözlüğü'ne Katkılar" başlıklı araştırmasının 27. sayfasında yer alıyor. Çalışma, ilçenin farklı mahallelerinden derlenen konuşma örneklerini değerlendiriyor. İçinde yemek hazırlığı, tarım, ev eşyaları, hayvanlar ve günlük işlerle bağlantılı çok sayıda kelime bulunuyor.

Kösgâ'nın geçtiği tanık cümlede bir çocuktan kor hâlindeki odunu getirmesi isteniyor. Cümlenin devamında ateşin hazırlanmasından ve etin pişirilmesinden söz ediliyor. Böylece sözcüğün gündelik konuşmada hangi bağlamda kullanıldığı da görülüyor.

Sözlüğün verdiği temel karşılık "kor hâline gelmiş odun parçası". Yani kelime, henüz yakılmamış sıradan odunu değil, odunun yanma sürecindeki belirli bir durumunu anlatıyor. Araştırmada ağız seslerini göstermek için özel işaretler kullanılıyor, kösgâ yazımı da bu yerel söyleyişi belgelemek amacıyla tercih edilmiş.

Kaynakta etin hangi yemek için hazırlandığı, hangi ocakta pişirildiği ya da hangi araçların kullanıldığı belirtilmiyor. Bu nedenle konuşma örneğinden belirli bir Maraş kebabı tarifi ya da yalnızca Türkoğlu'na özgü bir pişirme tekniği çıkarılamıyor. Kösgâ da kayıtta yemek veya araç adı olarak değil, ateşte korlaşmış odunun yöresel karşılığı olarak geçiyor.

Kelimenin ilk ne zaman ortaya çıktığı ve Kahramanmaraş dışındaki yörelerde aynı biçimde kullanılıp kullanılmadığı mevcut kayıtla kesinleştirilemiyor. Günümüzde kaç kişinin bu sözcüğü kullandığı ya da yalnızca belirli yaş gruplarına mı ait olduğu konusunda da güvenilir bir sayı yok.