Türkoğlu Ağzındaki "Ulal" Sözcüğünün İki Farklı Anlamı

Kahramanmaraş'ın Türkoğlu ilçesinin ağzında yer alan "ulal" sözcüğü, birbirinden ayrı iki anlamla bir akademik çalışmaya konu oldu. Sözcük bir yandan giysiye eklenen kumaş parçasını, öte yandan haberciyi karşılıyor.

Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi'nden Dr. Öğr. Üyesi Esra Kirik'in 2025'te yayımlanan "Kahramanmaraş/Türkoğlu Ağzından Derleme Sözlüğü'ne Katkılar" başlıklı çalışmasında kelime iki ayrı madde olarak açıklanıyor. Araştırmada her anlam için bir konuşma örneği de veriliyor.

Eklenen parça anlamı

Çalışmada "ulal"ın ilk karşılığı, bir nesneye eklenmiş parça olarak veriliyor. Örnekte bir terzinin eteğe eklediği kumaş parçası anlatılıyor; parça düzgün dikilmediği için sökülmesi isteniyor. Bu kullanım, sözcüğün giysi dikimi ve onarımıyla ilişkili olduğunu gösteriyor.

Haberci anlamı

İkinci anlam "haberci" olarak kaydedilmiş. Örnekte bir kişi, satın almak istediği mal hakkında başka birine haber gönderiyor. Bu kullanımda sözcüğün kumaşla ya da dikimle bir bağı yok; doğrudan haber ileten kişiyi anlatıyor. Hangi anlamın kastedildiği, konuşmanın bağlamından anlaşılıyor.

Kökene dair belirsizlik

Standart Türkçedeki "ulamak" fiili de eklemek ve katmak anlamlarını taşıyor. Ancak "ulal"ın kökenini doğrudan bu fiile bağlamak için etimolojik araştırma gerekiyor. Haberci anlamının nasıl ortaya çıktığına dair çalışmada ayrıntılı bilgi yok; iki anlam arasındaki tarihsel ilişki de kesinleşmiş sayılmıyor.

Kahramanmaraş, Kültür ve Turizm Bakanlığı yayınlarında sim sırma işlemeciliği, yorgancılık, oya işlemeciliği ve başka tekstil işleriyle anılıyor. "Ulal"ın ilk anlamı bu geleneksel dikim terminolojisiyle ilişkilendirilebiliyor. Öte yandan sözcüğün sim sırma işlemeciliğinde kullanılan özel bir teknik olduğuna dair doğrulanmış bir bilgi bulunmuyor.